Hoe voorkomt AI medicatiefouten in de zorg?

Hoe groot is het risico op medicatiefouten?

Medicatiefouten zijn een van de meest voorkomende veiligheidsincidenten in de zorg. Denk aan een verkeerde dosering, een ongewenste medicijncombinatie, of het toedienen van medicatie aan de verkeerde bewoner. Zelfs een kleine vergissing kan grote gevolgen hebben voor een cliënt.

Verpleegkundigen en verzorgenden werken onder hoge druk. Je houdt meerdere bewoners tegelijk bij, checkt dossiers, deelt medicijnen uit en registreert alles achteraf. Fouten zijn menselijk. Maar in de zorg wil je ze zo veel mogelijk voorkomen. AI bij medicatieveiligheid biedt daarin steeds meer praktische mogelijkheden.

Wat doet AI bij medicatieveiligheid?

AI werkt als extra controlemechanisme, niet als vervanger. Een AI-systeem vergelijkt het voorgeschreven medicijn, de dosering en de cliëntgegevens in realtime. Klopt er iets niet? Dan geeft het systeem direct een waarschuwing, op het moment dat je het medicijn wil toedienen. Niet achteraf, maar op het juiste moment.

Onderzoek laat zien dat dit werkt. AI-gestuurde systemen voor klinische beslissingsondersteuning verminderden medicatiefouten in deelnemende zorginstellingen met 55%. Een studie van Stanford University bevestigde bovendien dat een AI-copilot receptfouten significant vermindert, zonder de werkwijze van verpleegkundigen ingrijpend te veranderen.

Slimme dispensers en infuuspompen

AI zit ook in de apparaten zelf. Slimme medicijndispensers geven per medewerker en per moment precies het juiste medicijn vrij. Ziekenhuizen als UCSF Medical Center in de VS verwerken zo honderdduizenden doses zonder fouten dankzij robotica en AI-ondersteuning. Het systeem weet wie je bent, welke cliënt aan de beurt is en welk medicijn op dat moment mag worden uitgegeven.

Infuuspompen met AI-ondersteuning zijn een ander voorbeeld. Deze pompen berekenen de juiste dosering op basis van gewicht, diagnose en andere patiëntgegevens. Fouten bij intraveneuze toediening dalen hierdoor met bijna 80%. Dat zijn cijfers die laten zien hoe groot het verschil kan zijn.

AI als dubbelcheck in je EPD

In het elektronisch patiëntendossier (EPD) zit steeds vaker een AI-laag. Die laag vergelijkt bestaande medicatie met nieuwe voorschriften en signaleert risico's. Denk aan hoog-risico interacties, overschrijding van maximumdoseringen of allergieën die bij een nieuw voorschrift niet zijn meegenomen. Zo werkt het systeem als een tweede paar ogen dat nooit afgeleid is.

Vilans ondersteunt zorginstellingen bij de verantwoorde inzet van digitale technologie in de langdurige zorg. Want hoe goed een AI-systeem ook is: het werkt alleen als het goed is ingevoerd en breed gedragen wordt door het zorgteam.

Meer weten over fouten die AI kan maken en hoe je die herkent? Bekijk module 2 van leerroute 3: AI kan fouten maken. Zo houd je je eigen oordeel scherp, ook als het systeem een melding geeft.

Wat betekent dit voor jou als verpleegkundige?

1. Ga na of jouw organisatie werkt met AI-ondersteunde medicatiesystemen of een systeem voor klinische beslissingsondersteuning in het EPD.
2. Neem AI-waarschuwingen serieus, ook als je denkt dat het systeem het mis heeft. Onderzoek wat er aan de hand is voordat je verdergaat.
3. Controleer of de medicatiegegevens in het dossier altijd actueel zijn. AI is zo goed als de data die het krijgt.
4. Bespreek in je team hoe jullie omgaan met AI-meldingen. Wie pakt een waarschuwing op, en wanneer schakel je een arts in?
5. Blijf zelf verantwoordelijk. De 3 gouden regels helpen je daarbij: controleer altijd wat AI je geeft en blijf zelf nadenken over wat goed is voor de cliënt.

Lees ook hoe AI je dagelijkse documentatie kan verlichten: AI die meeluistert en je rapportage schrijft.