Stel je voor...

Je collega Lisa gebruikt ChatGPT om een rapportage te schrijven over een bewoner. Het scheelt haar een hoop tijd. Maar als je erover nadenkt: mag dat eigenlijk wel? Wie leest er mee? En zijn er regels voor?

Het antwoord is: ja, er zijn regels. Sinds augustus 2024 is er een Europese wet die bepaalt hoe AI gebruikt mag worden. Die wet heet de AI Act, officieel de AI-verordening. En die wet geldt ook voor de zorg.

In deze module leggen we uit wat die wet inhoudt en waarom het belangrijk is dat jij daar iets van weet. Niet omdat je jurist moet worden, maar omdat je in je werk steeds vaker met AI te maken krijgt.

Wat is de AI Act?

De AI Act is de eerste wet ter wereld die regels stelt voor het gebruik van kunstmatige intelligentie. Het is een Europese verordening. Dat betekent dat de wet in alle EU-landen geldt, dus ook in Nederland. Je hoeft er geen aparte Nederlandse wet voor te maken.

Het doel van de wet is tweeledig. Aan de ene kant wil de EU innovatie mogelijk maken. AI biedt namelijk veel kansen, ook in de zorg. Aan de andere kant moeten mensen beschermd worden tegen risico's van AI, zoals fouten, discriminatie of schending van privacy.

De kern van de wet is een risicosysteem. Hoe groter het risico van een AI-toepassing, hoe strenger de regels. In de volgende module duiken we daar dieper in.

Waarom een wet voor AI?

AI biedt veel kansen. Denk aan het snel samenvatten van informatie, het helpen bij rapportages of het ondersteunen bij beslissingen. Maar AI brengt ook risico's met zich mee.

AI-systemen kunnen fouten maken. Ze kunnen onjuiste informatie geven die er betrouwbaar uitziet. In leerroute 3 leerde je al dat AI fouten kan maken. Hallucinaties. Dat is een van de redenen waarom de EU regels heeft opgesteld.

Daarnaast kan AI onbedoeld discrimineren. Als een AI-systeem is getraind op data met vooroordelen, dan neemt het die vooroordelen over. Denk aan een AI die bepaalde groepen mensen anders behandelt bij het beoordelen van zorgaanvragen.

De wet is er dus niet om AI te verbieden. De wet is er om ervoor te zorgen dat AI op een verantwoorde manier wordt gebruikt. En dat is juist in de zorg heel belangrijk.

De ethische basis voor deze regels vind je in Leerroute 3, module 3: Wie is verantwoordelijk?

Wanneer gaat de wet in?

De AI Act is niet in één keer volledig van kracht. De wet wordt stap voor stap ingevoerd. Dat geeft organisaties de tijd om zich voor te bereiden.

Wat betekent dit? De wet is er al, maar nog niet alle onderdelen zijn actief. Sommige regels gelden al wel, andere pas over een paar jaar. De regels over AI-geletterdheid gelden bijvoorbeeld al sinds februari 2025. Dat betekent dat organisaties nu al moeten zorgen dat medewerkers voldoende weten over AI.

En dat is precies waar deze leerroute voor is: jou helpen om AI-geletterd te worden.

Wat betekent dit voor de zorg?

Je denkt misschien: die wet is toch voor techbedrijven? Niet alleen. De AI Act geldt voor iedereen die AI professioneel ontwikkelt of gebruikt. Dus ook voor zorginstellingen die AI-tools inzetten.

Als jouw organisatie ChatGPT, Microsoft Copilot of een andere AI-tool gebruikt, dan valt dat gebruik onder de AI Act. Dat geldt voor het bestuur dat besluit om AI in te voeren, maar ook voor jou als medewerker die de tool daadwerkelijk gebruikt.

Je hoeft niet precies te weten welk artikel van de wet waar over gaat. Maar het is wel belangrijk dat je weet dát er regels zijn en dat je er als zorgmedewerker mee te maken hebt.