Wat moet je vertellen over AI-gebruik?
Module 3 van 5
Nieuwe Europese regels voor kunstmatige intelligentie
Wat moet je vertellen over AI-gebruik?
Je schrijft een brief aan de familie van een bewoner, met hulp van AI. De brief leest prettig en de familie is blij. Maar had je moeten vertellen dat AI heeft meegeholpen? In deze module leer je over wettelijke verplichtingen en goede beroepshouding.
- uitleggen wanneer je transparant moet zijn over AI-gebruik
- de wettelijke transparantieplicht toepassen in de praktijk
- een cliënt of collega informeren over het gebruik van AI
De brief van Fatima
Fatima werkt als verzorgende in een verpleeghuis. Ze schrijft regelmatig brieven aan familieleden van bewoners. Vandaag gebruikt ze ChatGPT om een brief op te stellen voor de familie van meneer De Vries. Ze typt de belangrijkste punten in en de AI maakt er een prettig leesbare brief van.
De familie is blij met de brief. Duidelijk, warm, professioneel. Maar een collega vraagt: “Had je eigenlijk niet moeten vertellen dat je AI hebt gebruikt?”
Het antwoord vanuit de wet: de AI Act verplicht dit in deze specifieke privésituatie niet direct. Maar vanuit professionele transparantie en goed zorgbeleid is het wél verstandig. Niet om AI te ontmoedigen, maar om eerlijk te zijn over hoe informatie tot stand komt.
Transparantie: wat eist de AI Act?
Mensen hebben er in bepaalde situaties recht op te weten dat ze met AI te maken hebben. Artikel 50 van de AI Act stelt hier regels voor.
- Als iemand direct met een AI-systeem communiceert, moet duidelijk zijn dat het om AI gaat, tenzij dat al vanzelfsprekend is.
- AI-gegenereerde of AI-gemanipuleerde content kan onder transparantieplichten vallen, vooral bij deepfakes en bij tekst die wordt gepubliceerd om het publiek te informeren over zaken van algemeen belang.
- Voor aanbieders van generatieve AI geldt bovendien dat output technisch markeerbaar en detecteerbaar moet zijn als kunstmatig gegenereerd of gemanipuleerd, voor zover technisch haalbaar.
De wet eist niet verplicht dat je bij elke interne brief of rapportage vertelt dat je AI hebt gebruikt. Toch moedigt goed werkgeverschap en professionele transparantie aan om er wél open over te zijn. Als je een rapportage maakt met hulp van AI, is het goed om dit met je team te delen.
Wanneer vertel je het wél?
Niet elk gebruik van AI hoeft dus gemeld te worden aan de buitenwereld. Hoe ga je daar in de praktijk mee om?
- Rapportage schrijven met AI → geef het aan bij collega’s en leidinggevende, ter lerings- en kwaliteitsdoeleinden. Niet wettelijk verplicht, wel goed gebruik.
- Brief aan familie met AI → wees transparant, bijv.: “opgesteld met hulp van AI en door mij gecontroleerd.”
- Nieuwsbericht op de website van de instelling → valt mogelijk wél onder publieksinformatie rond het algemeen belang. Hierbij is labeling wettelijk belangrijk.
- Brainstormen voor jezelf → hoeft niet gemeld te worden.
De professionele vuistregel: als anderen de tekst lezen of er beslissingen op baseren, wees dan in elk geval open over AI-gebruik. Het versterkt vertrouwen.
Een korte opmerking is vaak genoeg. Voorbeelden:
- “Deze tekst is opgesteld met hulp van AI en door mij gecontroleerd.”
- “Bij het schrijven is gebruikgemaakt van een AI-schrijfhulp.”
Mondeling melden kan ook: bijvoorbeeld tijdens de zorgoverdracht.
AI-geletterdheid: weten wat je doet
De AI Act noemt dit AI-geletterdheid (Artikel 4).
Organisaties moeten zorgen dat hun personeel voldoende AI-geletterd is. Dat betekent: genoeg weten over AI om het verantwoord te gebruiken.
Wat houdt dat in?
- Je instelling moet zorgen voor voldoende actuele kennis
- Dit geldt ongeacht het risiconiveau van de systemen
- Door trainingen zoals deze werk je actief aan die geletterdheid
Auteursrecht: van wie is de tekst?
Auteursrecht beschermt menselijke creaties. Teksten die puur door AI zijn gegenereerd, hebben dat niet zomaar.
- Je kunt AI-gegenereerde ruwe tekst niet zomaar claimen als volledig eigen werk
- Gebruik AI als hulpmiddel, niet als auteur
- Pas AI-output altijd aan en breng je eigen professionaliteit erin
Publiceer nooit een AI-tekst letterlijk als eigen werk zonder controle en bewerking. Dit voorkomt zogenaamde hallucinaties of fouten en houdt de 'human in the loop'.
De gouden regel: AI helpt met de eerste versie, jij neemt beslissingen en zorgt voor het kloppende eindproduct.
Check jezelf: 3 korte vragen
Geen cijfer, geen stress. Gewoon even kijken wat je hebt meegenomen.
Dit neem je mee
- Transparantieplicht (vanaf 2 aug 2026): De AI Act eist openbaarmaking o.a. als iemand direct met een AI-bot praat of als tekst het algemene publiek informeert.
- Transparantie in de praktijk: Ook als de wet het niet direct voor elke patiëntenbrief verplicht, is eerlijk zijn over je AI-hulpmiddelen goed professioneel beleid.
- AI-geletterdheid: Een wettelijke eis (Artikel 4) waarbij instellingen aantoonbaar trainen voor verantwoordelijker AI-gebruik.
- Eigen kennis eerst: Gebruik AI als hulpmiddel ter ondersteuning, en neem ten volste zelf de verantwoordelijkheid voor het eindresultaat.
- EU AI Act — Verordening (EU) 2024/1689 — de officiële tekst van de Europese AI-verordening
- SURF/Npuls — "AI Act in het kort" (februari 2025) — Nederlandse samenvatting van de AI Act voor onderwijsinstellingen
- Rijksoverheid — AI-verordening — Nederlandse overheidsuitleg over de AI Act
- Practoraat Zorg en Technologie (Alfa-college, 2025) — curriculaire basis voor deze leerroute